Systematyczne zarządzanie środowiskiem pracy 2026 – SAM zgodnie z AFS 2023:1 krok po kroku
Udostępnij
Krótka odpowiedź: Systematyczne zarządzanie środowiskiem pracy (SAM) oznacza, że pracodawca musi na bieżąco badać środowisko pracy, oceniać ryzyko, wdrażać działania i monitorować ich wyniki. Przepisy AFS 2023:1 obowiązują od 1 stycznia 2025 r. i powinny być zintegrowane z codzienną działalnością operacyjną.
Czym jest SAM?
SAM to praktyczny system zarządzania środowiskiem pracy stosowany przez pracodawcę. Obejmuje on warunki fizyczne, organizacyjne i społeczne i powinien funkcjonować zarówno podczas normalnej eksploatacji, jak i w trakcie zmian w działalności. Prace nad środowiskiem pracy nie powinny zatem ograniczać się jedynie do corocznych przeglądów bezpieczeństwa.
Skuteczny cykl SAM
- Badaj. Gromadź sygnały poprzez przeglądy bezpieczeństwa, zdarzenia potencjalnie wypadkowe, wypadki, dialog, pomiary i analizy zmian.
- Oceniaj ryzyko. Określ prawdopodobieństwo i skutki oraz udokumentuj ryzyka wymagające podjęcia działań.
- Działaj. Eliminuj ryzyko bezpośrednio, gdy tylko jest to możliwe. Pozostałe działania wpisz do planu naprawczego z wyznaczeniem osoby odpowiedzialnej i terminu realizacji.
- Monitoruj. Sprawdź, czy podjęte działania przyniosły zamierzony efekt i czy nie pojawiły się nowe zagrożenia.
Polityka, procedury i podział zadań
Działania w zakresie środowiska pracy wymagają jasnego określenia ról. Pracodawca może rozdzielić poszczególne zadania, ale zachowuje pełną odpowiedzialność ogólną. Osoba otrzymująca zadania musi posiadać odpowiednie uprawnienia, zasoby i wiedzę.
Ocena ryzyka przy zmianach
Planowane zmiany, takie jak nowa struktura organizacyjna, nowa maszyna, zmiana godzin pracy, przeprowadzka lub nowe cyfrowe sposoby pracy, powinny zostać poddane ocenie ryzyka przed ich wdrożeniem. Ocena ryzyka wykonana po fakcie mija się z celem działań prewencyjnych.
Praca zdalna również jest uwzględniona
Przepisy Szwedzkiego Urzędu ds. Środowiska Pracy (Arbetsmiljöverket) wyjaśniają, że SAM ma zastosowanie również wtedy, gdy praca wykonywana jest zdalnie, np. w domu pracownika. Pracodawca musi zatem posiadać procedury pozwalające na wychwycenie ryzyk ergonomicznych, organizacyjnych i społecznych także poza standardowym miejscem pracy.
Zdarzenia potencjalnie wypadkowe, wypadki i nauka
Zdarzenia potencjalnie wypadkowe są ważnym źródłem informacji. Badając przyczyny źródłowe zamiast jedynie odnotowywać sam fakt wystąpienia zdarzenia, firma może zapobiegać szkodom w przyszłości. Plan działań powinien rozróżniać natychmiastowe korekty od długoterminowych działań prewencyjnych.
Coroczny przegląd
Systematyczne zarządzanie środowiskiem pracy powinno być regularnie monitorowane. Ustrukturyzowany coroczny przegląd pozwala sprawdzić, czy procedury są stosowane, czy oceny ryzyka są przeprowadzane, czy plany naprawcze są realizowane, czy podział zadań funkcjonuje prawidłowo oraz czy istnieje zapotrzebowanie na nowe szkolenia lub zasoby.
Typowe niedociągnięcia
- oceny ryzyka bez wyznaczonej osoby odpowiedzialnej lub terminu realizacji
- polityka, która nie jest przekładana na praktyczne procedury
- rozdzielanie zadań z zakresu środowiska pracy bez przekazania uprawnień i zasobów
- wdrażanie zmian przed dokonaniem oceny ryzyka
- rejestrowanie zdarzeń potencjalnie wypadkowych bez ich analizy
- coroczny przegląd ograniczony do listy kontrolnej, bez działań naprawczych
Zobacz kompletny pakiet SAM dotyczący środowiska pracy od Mallbutiken w formatach Word, PDF i Excel.
FAQ
Czy SAM dotyczy małych firm?
Tak, podstawowa odpowiedzialność spoczywa na pracodawcy. Zakres wymaganej dokumentacji zależy m.in. od wielkości firmy i występującego w niej ryzyka.
Czy dział HR może odpowiadać za całość działań w zakresie środowiska pracy?
HR może koordynować te działania, ale kwestie środowiska pracy muszą być zintegrowane z zarządzaniem i działalnością liniową. Pracodawca zachowuje swoją odpowiedzialność nawet w przypadku rozdzielenia zadań.
Jakie przepisy obowiązują w 2026 roku?
AFS 2023:1 to podstawowe przepisy dotyczące SAM. Inne obowiązujące przepisy AFS mogą nakładać bardziej szczegółowe wymogi w zależności od ryzyk występujących w działalności.
Oficjalne źródło: Arbetsmiljöverket, AFS 2023:1.
Niniejszy artykuł stanowi ogólną informację i nie zastępuje doradztwa prawnego w zakresie prawa pracy i środowiska pracy.
