Ocena ryzyka EUDR 2026/2027 – artykuły 10 i 11 krok po kroku

Krótka odpowiedź: Gdy rozporządzenie UE w sprawie wylesiania (EUDR, rozporządzenie (UE) 2023/1115) wymaga pełnej należytej staranności, podmiot gospodarczy musi zebrać i zweryfikować dane zgodnie z artykulem 9, ocenić ryzyko nieprzestrzegania przepisów zgodnie z artykulem 10 oraz, w razie potrzeby, ograniczyć to ryzyko zgodnie z artykulem 11 przed wprowadzeniem odpowiednich produktów do obrotu na rynku UE lub ich wywozem. Punktem wyjścia jest konkretna dokumentacja produktu i łańcucha dostaw – a nie wypełnienie ogólnej punktacji ryzyka.

Ostatnia weryfikacja prawna: 19 października 2026 r. · Stan prawny: rozporządzenie skonsolidowane (UE) 2023/1115 z dnia 18 września 2026 r. oraz wytyczne Komisji z lipca 2026 r. Przewodnik dotyczy przedsiębiorstw i produktów objętych zakresem stosowania EUDR.

Kto musi przeprowadzić ocenę ryzyka zgodnie z EUDR 2026/2027?

EUDR nie dotyczy automatycznie każdej firmy importującej lub sprzedającej drewno, kawę czy kakao. O zakresie produktowym decydują produkty odpowiednie wymienione w załączniku I oraz ich faktyczne kody CN. Z kolei rola prawna determinuje obowiązki. Dlatego zacznij od przeglądu przedsiębiorstw objętych EUDR oraz różnicy między operatorem, podmiotem dalszego szczebla (downstream) a handlowcem.

Dla operatora, który musi stosować pełną należytą staranność, artykuły 8–11 oznaczają trzy powiązane etapy: gromadzenie informacji, ocenę ryzyka oraz – w razie potrzeby – ograniczanie ryzyka. Operatorzy dalszego szczebla i handlowcy podlegają innemu modelowi obowiązków po wejściu w życie rozporządzenia zmieniającego (UE) 2025/2650; nie powinni oni co do zasady składać nowej własnej deklaracji DDS ani powtarzać pełnej należytej staranności pierwotnego operatora dla tego samego produktu.

Artykuł 10 – jak przeprowadzić prawidłową ocenę ryzyka?

Art. 10 ust. 1 wymaga, aby zainteresowani operatorzy zweryfikowali i przeanalizowali informacje zebrane zgodnie z art. 9 oraz inną istotną dokumentację. Wynik powinien wykazać, czy istnieje ryzyko, że produkt nie spełnia wymogów art. 3, tj. wymogów dotyczących braku wylesiania, legalności produkcji i należytej staranności. Ocena ryzyka musi być specyficzna dla produktu, produkcji oraz faktycznego łańcucha dostaw.

Jakie czynniki ryzyka należy zbadać?

Jest to praktyczne grupowanie kryteriów ryzyka z art. 10 ust. 2, a nie nowa, odrębna lista ustawowa. Znaczenie kryteriów różni się np. między kawą z wielu małych gospodarstw a drewnem z jednego identyfikowalnego zakładu produkcyjnego. Komisja Europejska podkreśla, że każde istotne pochodzenie lub obszar produkcji musi zostać oceniony, gdy surowce pochodzą z wielu miejsc.

Co oznacza ryzyko zerowe lub znikome?

Zgodnie z definicją w rozporządzeniu i wytycznymi Komisji, wniosek o znikomym ryzyku zakłada, że łączna dokumentacja nie daje powodów do obaw, iż produkt został wyprodukowany nielegalnie lub nie jest wolny od wylesiania. Punktacja ryzyka typu „2 na 5” nie jest sama w sobie prawnym zwolnieniem z odpowiedzialności. Musi być powiązana z weryfikowalnymi źródłami i zrozumiałym uzasadnieniem. Jeśli istotne ryzyko pozostaje na poziomie wyższym niż znikome, produkt nie może zostać wprowadzony do obrotu ani wywieziony na podstawie tej dokumentacji.

Praktyczna macierz ryzyka EUDR: od dowodów do decyzji

Wewnętrzna macierz może sprawić, że kontrole będą spójne. Poniższe kolumny to propozycja robocza – EUDR nie narzuca tego modelu punktacji ani tych nagłówków.

Dla każdego istotnego produktu lub partii dokumentuj, które źródło zostało sprawdzone, datę, wynik, osobę odpowiedzialną za ocenę, wszelkie nieprawidłowości oraz podjętą decyzję. Zobacz także nasz odrębny przewodnik dotyczący geolokalizacji i wielokątów zgodnie z art. 9.

Artykuł 11 – kiedy wymagane są środki ograniczające ryzyko?

Jeśli ocena z art. 10 nie wykazuje ryzyka zerowego lub znikomego, operator przed wprowadzeniem do obrotu lub wywozem musi podjąć odpowiednie środki ograniczające ryzyko. Zgodnie z art. 11 ust. 1 takimi środkami mogą być między innymi: żądanie dodatkowych informacji i dokumentacji, przeprowadzanie niezależnych badań lub audytów oraz podejmowanie innych działań niezbędnych do potwierdzenia danych zgodnie z art. 9.

Innymi środkami dostosowanymi do działalności mogą być: wyjaśnienie niejasnych danych geograficznych, separacja różnych strumieni towarów, dodatkowa kontrola odpowiednich obszarów pochodzenia lub wsparcie dostawców w zakresie kompetencji i kontroli. Kluczowe jest nie to, ile kontroli przeprowadzono, ale czy faktycznie ograniczyły one stwierdzone ryzyko.

Kontrole wewnętrzne, odpowiedzialność i niezależny audyt

Art. 11 ust. 2 przewiduje odpowiednie i proporcjonalne procedury zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej. Przepis zawiera szczególne wymogi organizacyjne dla operatorów, którzy nie są małymi lub średnimi przedsiębiorstwami, w tym odpowiedzialność za zgodność (compliance) na szczeblu zarządu oraz funkcję niezależnego audytu. Dlatego te funkcje szczególne nie są automatycznie identycznymi wymogami dla każdego mikroprzedsiębiorstwa.

Decyzje dotyczące ograniczania ryzyka muszą być zgodnie z art. 11 ust. 3 udokumentowane, poddawane przeglądowi co najmniej raz w roku i okazywane właściwym organom. Należy również zachować możliwość śledzenia powiązań między zidentyfikowanym ryzykiem, wybranym środkiem a wnioskiem po podjęciu działania.

Artykuł 13 – czy kraj niskiego ryzyka oznacza, że ocenę ryzyka można pominąć?

Nie bez kontroli. W przypadku operatorów spełniających warunki art. 13, obowiązki wynikające z artykułów 10 i 11 mogą co do zasady wygasnąć, jeżeli wszystkie istotne surowce/produkty zostały wyprodukowane w kraju lub na obszarze niskiego ryzyka, a firma oceniła złożoność łańcucha dostaw oraz ryzyko obejścia przepisów lub zmieszania z produktami nieznanego pochodzenia lub z krajów o normalnym i wysokim ryzyku.

Firma nadal musi spełniać mające zastosowanie wymogi informacyjne zgodnie z art. 9, posiadać system należytej staranności i być w stanie wykazać, że warunki uproszczenia są rzeczywiście spełnione. Nowe lub znane informacje o ryzyku nieprzestrzegania przepisów mogą sprawić, że pełna ocena i ograniczenie ryzyka staną się niezbędne. Dlatego błędne jest twierdzenie, że wszystkie dostawy np. ze Szwecji są automatycznie wyłączone z EUDR.

Zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2025/1093, m.in. Białoruś, Korea Północna, Mjanma i Rosja zostały sklasyfikowane jako kraje wysokiego ryzyka. Kraje niewymienione w załączniku do rozporządzenia jako kraje niskiego lub wysokiego ryzyka są traktowane jako kraje o normalnym ryzyku. Zawsze sprawdzaj najnowszą klasyfikację podczas przeprowadzania faktycznej oceny ryzyka; nie jest to kompletna lista krajów.

Artykuł 4a to nie to samo, co artykuł 13

Niektórzy mikro i mali operatorzy pierwotni podlegają specjalnemu uproszczonemu systemowi deklaracji w art. 4a. Nie należy go mylić z uproszczeniem opartym na ryzyku z art. 13 ani traktować jako ogólnego zwolnienia dla małych firm importujących. Przeczytaj nasz przewodnik na temat DDS i deklaracji uproszczonej w celu przeprowadzenia odrębnej weryfikacji roli podmiotu.

Dwa praktyczne przykłady oceny ryzyka

Przykład 1: Kakao z wielu obszarów produkcji

Firma importuje istotny produkt kakaowy od dostawcy, który zbiera surowce z wielu gospodarstw. Dostawca przedstawia ogólny certyfikat zrównoważonego rozwoju, ale nie zapewnił powiązania między faktyczną partią a wszystkimi obszarami produkcji. Tutaj nie wystarczy oznaczenie dostawcy jako „zatwierdzony”. Operator musi zbadać brak identyfikowalności i ryzyko zmieszania, a w razie potrzeby zażądać dodatkowej dokumentacji, zanim oceni, czy ryzyko zostało ograniczone do dopuszczalnego poziomu.

Przykład 2: Drewno z kraju niskiego ryzyka

Operator z produktem drzewnym z oficjalnego kraju niskiego ryzyka posiada pełne informacje zgodnie z art. 9 oraz prosty, nieprzerwany łańcuch dostaw. Ocena zgodnie z art. 13 może wykazać, że można zastosować uproszczoną należytą staranność. Jeśli jednak późniejsze informacje wskażą na nielegalną wycinkę, obejście przepisów lub nieznane pochodzenie, operator musi potraktować te informacje poważnie i zastosować odpowiednie dodatkowe obowiązki. Klasyfikacja jako kraj niskiego ryzyka nie jest gwarancją.

Lista kontrolna dla oceny ryzyka EUDR

1. Zweryfikuj kod CN produktu z aktualnym załącznikiem I i określ rolę podmiotu.
2. Sprawdź aktualną datę rozpoczęcia stosowania przepisów dla firmy oraz czy art. 4a lub 13 może mieć zastosowanie.
3. Zbierz pełne, weryfikowalne dane zgodnie z art. 9 dotyczące produktów, dostawców i obszarów produkcji.
4. Sprawdź aktualny oficjalny benchmarking krajów i lokalne czynniki ryzyka.
5. Przeanalizuj brak wylesiania, legalność, prawo do użytkowania gruntów i odpowiednie informacje o społecznościach, których to dotyczy.
6. Udokumentuj identyfikowalność poprzez wszystkie ogniwa łańcucha dostaw i oceń ryzyko zmieszania oraz obejścia przepisów.
7. Podsumuj ocenę ryzyka, podając źródła, datę oceny, osobę odpowiedzialną i uzasadnienie.
8. Jeśli pozostałe ryzyko nie jest zerowe lub znikome: podejmij udokumentowane i proporcjonalne środki zgodnie z art. 11.
9. Sprawdź efekt podjętych środków i wstrzymaj wprowadzenie do obrotu/eksport, jeśli ryzyko nie zostało zredukowane do dopuszczalnego poziomu.
10. Zabezpiecz rejestr decyzji, odpowiedni proces DDS i coroczny przegląd oraz przechowuj dokumentację zgodnie z odpowiednimi przepisami.

Jaką dokumentację EUDR firma powinna przechowywać?

Praktyczny folder kontrolny zawiera: zidentyfikowany produkt i kod CN, dostawców, miejsca produkcji i geodane, fakty dotyczące braku wylesiania i legalności, odpowiednie kryteria ryzyka, źródła kontroli, protokoły oceny ryzyka, plan działania, ponowną weryfikację po podjęciu działań, odpowiedzialnych decydentów oraz informacje o DDS lub właściwej deklaracji uproszczonej. Art. 12 ust. 5 określa co najmniej pięcioletni okres przechowywania dokumentacji dotyczącej należytej staranności; inne przepisy mogą określać własne punkty odniesienia dla poszczególnych danych.

Ważne jest, aby odróżnić prawne wymogi dotyczące odpowiedniej dokumentacji od dobrowolnych metod pracy, takich jak kodowana kolorami macierz ryzyka, pulpit nawigacyjny w Excelu czy wewnętrzne kluczowe wskaźniki efektywności (KPI). Takie narzędzia są pomocą w zapewnieniu identyfikowalności, a nie dowodem legalności samej w sobie.

Powiązane przewodniki

• EUDR: jakie firmy i produkty są objęte zakresem?
• Geolokalizacja i wielokąty zgodnie z art. 9
• DDS lub deklaracja uproszczona – role i identyfikowalność
• Umowy z dostawcami i odpowiedzialność w łańcuchu dostaw

Często zadawane pytania dotyczące oceny ryzyka EUDR

Czy każda firma musi przeprowadzić ocenę ryzyka zgodnie z art. 10?

Nie. Obowiązek zależy od zakresu produktu, roli podmiotu oraz mających zastosowanie wyjątków/uproszczeń, zwłaszcza art. 13 oraz zrewidowanego modelu „downstream”.

Czy certyfikat dostawcy jest wystarczający?

Nie automatycznie. Certyfikacja może dostarczyć istotnych informacji uzupełniających zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. n, ale sama w sobie nie zwalnia operatora z obowiązków wynikających z EUDR. Należy ocenić zakres i identyfikowalność.

Czy ograniczanie ryzyka zgodnie z art. 11 jest zawsze obowiązkowe?

Nie. Staje się istotne, gdy ocena zgodnie z art. 10 nie wykazuje ryzyka zerowego lub znikomego. Wtedy środki muszą faktycznie zmniejszyć ryzyko przed wprowadzeniem do obrotu lub eksportem.

Co się stanie, jeśli dostawca nie posiada pełnej geolokalizacji?

Brak ten może oznaczać, że dokumentacja zgodnie z art. 9 jest niewystarczająca i utrudnia ocenę ryzyka. Zażądaj uzupełnienia i oceń skutki prawne. Certyfikat lub ogólna mapa nie zastępują automatycznie wymaganych danych.

Jak często należy aktualizować ocenę ryzyka?

Dla ocen objętych art. 10 wymagany jest przegląd co najmniej raz w roku zgodnie z art. 10 ust. 4. W przypadku nowych warunków dostaw lub nowych informacji o ryzyku, wcześniejsza dokumentacja może stać się niewystarczająca wcześniej.

Czy towary z krajów niskiego ryzyka mogą być sprzedawane bez żadnej kontroli?

Nie. Art. 13 może uprościć obowiązki wynikające z art. 10–11, ale wymogi informacyjne oraz weryfikacja warunków uproszczenia pozostają w mocy.

Źródła prawa i oficjalne wytyczne

• EUDR, rozporządzenie (UE) 2023/1115 – skonsolidowane 18 września 2026 r. (zwłaszcza artykuły 3, 8–13 oraz 29).
• Rozporządzenie (UE) 2025/2650 – zmienione role podmiotów i stosowanie.
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1093 – klasyfikacja krajów.
• Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące EUDR z dnia 20 lipca 2026 r. (wytyczne, nie stanowią samodzielnego wiążącego aktu prawnego).
• Komisja Europejska – Understand Due Diligence.