Zaliczka na poczet spadku – jak darowizny dla dzieci wpływają na spadek
Udostępnij
Informacje sprawdzono: 1 października 2026 r. · Szwedzki Kodeks Spadkowy (Ärvdabalken), rozdz. 6–7.
Co do zasady darowizna na rzecz dziecka powinna być zaliczona na poczet spadku. Celem tego przepisu jest uwzględnienie darowizny przy ustalaniu przyszłego udziału spadkowego dziecka. Darczyńca może jednak zastrzec, że darowizna nie stanowi zaliczki na poczet spadku, a prawo przewiduje ważne wyjątki, na przykład w odniesieniu do zwyczajowych podarunków oraz kosztów utrzymania i edukacji dzieci.
Zasada ogólna w 6 rozdz. 1 § szwedzkiego Kodeksu Spadkowego
To, co spadkodawca przekazał za życia spadkobiercy ustawowemu (zstępnemu), podlega zaliczeniu na poczet spadku, chyba że postanowiono inaczej lub okoliczności wskazują na istnienie innej woli.
Spadkobiercami ustawowymi w pierwszej kolejności są zstępni zmarłego zgodnie z kolejnością dziedziczenia. Dzieci dziedziczą w pierwszej linii. Jeżeli dziecko zmarło przed spadkodawcą, jego miejsce zajmują własne dzieci (wnuki), co oznacza, że nie można twierdzić, iż przepisy te nigdy nie dotyczą darowizn na rzecz wnuków.
Darowizna na rzecz spadkobiercy innego niż zstępny
W przypadku pozostałych spadkobierców punkt wyjścia jest odwrotny. Darowizna podlega zaliczeniu tylko wtedy, gdy darczyńca tak postanowił lub gdy z okoliczności wynika, że taka była jego wola.
Które darowizny zazwyczaj nie podlegają zaliczeniu?
6 rozdz. 2 § zawiera ważne wyjątki. Kosztów poniesionych przez rodzica na utrzymanie i edukację dziecka nie zalicza się na poczet spadku, jeśli rodzic w ten sposób jedynie wypełnił swój obowiązek alimentacyjny. Zaliczeniu nie podlegają również zwyczajowe podarunki, o ile ich wartość nie jest nieproporcjonalna do sytuacji majątkowej darczyńcy.
Czy darczyńca może ustalić, że darowizna nie jest zaliczką?
Tak. Często warto określić to bezpośrednio w umowie darowizny, np.: „Darowizna ta nie będzie zaliczana na poczet spadku po darczyńcy”.
Jeśli darowizna ma być zaliczką, można to również wyraźnie zaznaczyć. Jasność w tym zakresie zmniejsza ryzyko, że spadkobiercy po długim czasie będą musieli udowadniać, co w rzeczywistości zamierzał darczyńca.
Jak wycenia się zaliczkę?
Zgodnie z 6 rozdz. 3 § zasadą ogólną jest, że zaliczenia dokonuje się według wartości przedmiotu w momencie jego otrzymania przez obdarowanego, chyba że okoliczności uzasadniają inne rozwiązanie.
W przypadku darowizny pieniężnej otrzymana kwota stanowi zazwyczaj jasny punkt wyjścia. W przypadku nieruchomości, akcji lub innego mienia wycena historyczna może stać się bardziej skomplikowana.
Przykład obliczeń: dwoje dzieci i wcześniejsza darowizna
Załóżmy, że rodzic ma dwoje dzieci, Almę i Björna. Alma otrzymała wcześniej 1 000 000 SEK jako zaliczkę na poczet spadku. W momencie śmierci rodzica w masie spadkowej pozostały 4 000 000 SEK.
- Przy obliczaniu udziałów zaliczkę dodaje się do masy spadkowej: 4 000 000 + 1 000 000 = 5 000 000 SEK.
- Dwa równe udziały spadkowe wynoszą po 2 500 000 SEK każdy.
- Wcześniejsza zaliczka Almy w wysokości 1 000 000 SEK jest odliczana od jej udziału.
- W rezultacie Alma otrzymuje 1 500 000 SEK z masy spadkowej, a łącznie otrzymała od rodzica 2 500 000 SEK.
- Björn otrzymuje 2 500 000 SEK z masy spadkowej.
Stary sposób, polegający na odjęciu darowizny od istniejącej masy spadkowej i podzieleniu reszty, jest zatem błędny. Przepis 6 rozdz. 5 § opiera się na tym, że zaliczkę dodaje się do obliczeń udziałów spadkowych.
Jeśli darowizna wyraźnie nie jest zaliczką
Przy tych samych liczbach, ale z wyraźnym warunkiem, że 1 000 000 SEK otrzymany przez Almę nie jest zaliczką na poczet spadku, pozostałe 4 000 000 SEK dzieli się zgodnie z zasadami dziedziczenia. Alma i Björn otrzymują wtedy po 2 000 000 SEK z masy spadkowej, co oznacza, że Alma otrzymała łącznie więcej od rodzica za życia oraz w spadku.
Czy obdarowany musi zwrócić różnicę, jeśli zaliczka przekracza wartość spadku?
Co do zasady nie. 6 rozdz. 4 § stanowi, że obdarowany nie musi zwracać nadwyżki, jeśli zaliczka przekracza przyszły udział spadkowy, chyba że obowiązek zwrotu został uzgodniony w momencie przekazywania darowizny.
Co się stanie, jeśli obdarowany (zaliczkobiorca) umrze pierwszy?
6 rozdz. 6 § reguluje przypadki, w których zstępni spadkobiercy ustawowego wstępują w jego miejsce, a zaliczka jest rozliczana z ich udziału w spadku. Dlatego starsze darowizny mogą mieć znaczenie również wtedy, gdy pierwotny obdarowany zmarł przed darczyńcą.
Zaliczka na poczet spadku a ochrona zachowku
Darowizna, która nie ma być zaliczona na poczet spadku, nie jest automatycznie chroniona przed wszystkimi przyszłymi kwestiami spadkowymi. 7 rozdz. 4 § zawiera rozszerzoną ochronę zachowku, gdy darowizna ze względu na swój cel jest równoważna z testamentem, np. niektóre darowizny dokonane blisko momentu śmierci, przez które darczyńca w praktyce uregulował sukcesję.
Spadkobierca ustawowy, który chce dochodzić takiego roszczenia, musi wnieść powództwo w ustawowym terminie, zazwyczaj rok od zakończenia sporządzania spisu inwentarza po spadkodawcy.
Umowa darowizny powinna odpowiadać na trzy pytania
- Czy przekazanie jest darowizną bez obowiązku zwrotu?
- Czy darowizna powinna być zaliczona na poczet spadku, czy nie?
- Czy darowizna ma stanowić majątek osobisty obdarowanego?
Te trzy kwestie są prawnie odrębne. Darowizna może być np. niezaliczana na poczet spadku, a mimo to stanowić majątek osobisty, lub odwrotnie.
Wzór dostępny w Mallbutiken Gåvobrev Pengar – Mall kosztuje 29 SEK i zawiera miejsce na udokumentowanie darowizny oraz odpowiednich warunków.
W celach praktycznych zapoznaj się także z artykułami Gåvobrev för pengar oraz Enskild egendom vid penninggåva.
